Temlik sözleşmesi dosya kaydı değildir
Alacağın temliki, alacaklının alacağını yazılı bir işle bir başkasına devretmesidir. Devir, borçlunun rızasına bağlı değildir. Borçluya bildirim ise kime geçerli ödeme yapılacağını belirler.
İcra dairesi bu sözleşmeyi kendiliğinden taramaz. Eski alacaklı veya yeni alacaklı belgeyi dosyaya sunar. Sunulmayan temlik, UYAP’ta eski adı borçlu ekranında bırakır. Eski ad dururken yeni alacaklının “ben aldım” mesajı haciz yazısı üretmez.
Belgede hangi alacağın, hangi dosyanın ve hangi tutarın devredildiği açık olmalıdır. Genel “bütün alacaklarımı devrettim” cümlesi, birden fazla dosyada hangi esasa işleneceğini karıştırabilir. Esas numarası temlik metninde veya ek dilekçede yazılır.
Borçlu kime öder
Bildirimden önce eski alacaklıya yapılan ödeme, borçluyu kural olarak borçtan kurtarır. Yeni alacaklı, bu parayı borçludan ikinci kez isteyemez. İç ilişkide eski alacaklıya rücu ayrı bir hesap olabilir. O hesap, borçlunun ikinci kez ödemesi demek değildir.
Bildirim veya dosyadaki taraf değişikliğinden sonra eski IBAN’a giden para, yeni alacaklıya karşı geçerli tahsilat sayılmayabilir. Borçlu hem eski hem yeni alacaklıya öderse fazla ödeme doğar. Fazlanın iadesi ödemenin dosyaya işlenmesi mantığıyla izlenir. İki alacaklıya birden tam ödeme, borcu iki kez doğurmaz. Yanlış muhatap iade konusudur.
Bildirim, noter ihtarı, tebligat veya dosyaya işlenen kayıt olabilir. WhatsApp mesajının bildirim sayılıp sayılmayacağı, mesajın kimden geldiğine ve ispatına bakılır. Güvenli yol, yazılı ve tarihli bildirimdir.
Haciz ve satış kimin talebiyle yürür
Taraf değişene kadar haciz, satış ve feragat eski alacaklının talebiyle yapılır. Yeni alacaklı, kayda girmeden satış gideri yatırsa bile talep yok sayılabilir. Giderin iadesi de karışır.
Taraf değiştikten sonra eski alacaklının feragati, yeni alacaklıyı bağlamaz. Tersine, değişiklikten önce verilen feragat dosyayı kapatmış olabilir. Devir tarihi ile feragat tarihi çakışırsa hangisinin önce işlendiği evraktan okunur.
İtiraz, iptal veya menfi tespit davası sürüyorsa davadaki taraf da temlikle güncellenir. Yalnızca icra dosyasını değiştirip davayı eski adla bırakmak, hükmü yeni alacaklıya taşımayabilir. İki dosyanın esas numarası birlikte yazılır.
Senet, ihbarname ve mal devri karışmasın
Kambiyo senedinin cirosu, adi alacağın temlikinden farklı şekle bağlıdır. Ciroyu temlik diye, temliki ciro diye okumak takip yolunu şaşırtır. Senet aslındaki ciro zinciri esastır.
Haciz ihbarnamesi, üçüncü kişinin elindeki hakka haciz şerhidir. Alacaklının kendi alacağını devretmesi bu ihbarnameyi üretmez. Üçüncü kişiye giden yazının başlığı, temlik sözleşmesinin başlığından ayrılır.
Taşınmazın veya aracın satışı mal devridir. Alacağın temliki malın tapusunu değiştirmez. Borçlu mal kaçırdıysa konu tasarrufun iptali olabilir. Alacaklı alacağını sattıysa konu taraf değişikliğidir. İkisi aynı dilekçeye sığmaz.
Sonuç
İcrada alacağın temliki, dosyadaki alacaklı adını kendiliğinden değiştirmez. Belge dosyaya girer, borçluya bildirim kime ödeneceğini belirler, haciz ancak yeni kayıttan istenir. Kısmi devir tutarı ayrıca yazılır. Genel çerçeve icra ve iflas hukuku sayfasındadır. Resmî dayanak: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu. Temlik metni ve bildirim tarihi olmadan “artık o tahsil eder” denmez.