Uygun tutulan defter konuşur
Yevmiye, defter-i kebir, envanter ve şirketlerde pay defteri ile karar defteri, her iddiada aynı ağırlığı taşımaz. Delil olarak okunması, defterin tutulma yükümlülüğüne ve usulüne bağlıdır. Boş, sonradan doldurulmuş veya usulünce kapanmamış kayıt, iddiayı kendiliğinden kanıtlamaz.
Mahkeme, tarafların defterlerinin getirilmesini isteyebilir. Bir tarafın defteri diğerinin kaydıyla çatışırsa defter tek başına sonuç cümlesi olmaz. Başka belgeler, fatura ve yazışma yanında durur.
Denetim eşiği delili kurmaz
Bağımsız denetime tabi olma eşiği, zaman zaman değişen bir kararnamede yazılıdır. Bu sayfa o eşiği rakam yapmaz. Eşiğin altında veya üstünde olmak, defterin o davada delil olup olmayacağını tek başına söylemez.
Pay defterindeki bir satır, limited şirketteki pay devrinin şeklini tamamlamaz. Alacağın icraya nasıl konacağı da ayrı yazıdadır. Defter, o yazıların dilekçesi değildir; uyuşmazlıkta bir delil olarak okunur.
Sonuç
Ticari defter, koşulları varsa delildir; kendiliğinden hüküm değildir. Usulüne aykırı kayıt iddiayı kanıtlamaz. Denetim eşiği kararnamededir ve burada tutar yoktur. Defter ile diğer belgeler yan yana olmadan sonuç söylenmez.