Ticaret Hukuku · Hukuki bilgilendirme

Anonim Şirkette Pay Rehni Nasıl Kurulur?

Yazar · Av. Ayşenur Konar, Avukat

Yayımlanma ·

Anonim şirkette pay rehni, bir alacağı güvenceye alır. Payın mülkiyeti, sözleşmede ayrıca devir yoksa pay sahibinde kalır. Rehinli alacaklı, rehin kurulduğu anda şirketin ortağı olmaz. Nama yazılı payda rehin, yazılı sözleşme ve pay defterindeki kayıtla şirkete ve üçüncü kişilere karşı görünür hale gelir. Payın devri ayrı bir işlemdir.

Rehin teminattır, devir değildir

Rehin, alacak ödenmezse pay üzerinde öncelik aramak için kurulur. Ortak, payını bırakır ama oy ve kâr gibi hakların kimde kalacağı sözleşmeden okunur. Sözleşmede hüküm yoksa bu haklar kendiliğinden alacaklıya geçmiş sayılmaz. Birçok sözleşmede oy pay sahibinde kalır, kâr payı ise rehinli alacaklıya yönlendirilir. Bu tercih, tarafların metnindedir. Ezber bir cümleyle “rehinli oy kullanır” denmez.

Alacaklının menfaati, borcun ödenmemesi halinde payın paraya çevrilmesidir. Paraya çevirme, rehni kuran imza ile aynı gün kendiliğinden gerçekleşmez. Takip veya sözleşmede kararlaştırılan yol, dosyadaki alacağın muaccel olmasına bağlıdır. Tutar, faiz ve vade uydurulmaz. Sözleşme ve hesap özeti esastır.

Nama yazılı payda defter kaydı

Nama yazılı payda rehin, kural olarak yazılı sözleşme ister. Sözleşme, hangi payın, hangi alacak için ve hangi koşullarda rehnedildiğini gösterir. Pay sayısı, payın itibari değeri ve varsa grup veya imtiyaz da yazılır. Belirsiz bir “şirketteki paylarım” cümlesi, sonradan hangi payın teminatta kaldığını tartışmalı bırakır.

Pay defterine işlenen rehin, şirkete karşı görünür. Deftere işlenmeyen rehin, şirket ve iyiniyetli üçüncü kişi karşısında zayıf kalabilir. Kayıt, devir kaydı değildir. Defterde “rehin” yazması, pay sahibinin değiştiği anlamına gelmez. Pay defteri kaydı yazısı defterin tutulmasını anlatır. Bu yazı o defterin nasıl açılacağını tekrarlamaz.

Şirket, defter kaydını gördükten sonra kâr payını kime ödeyeceğini sözleşmeden okur. Sözleşme kârı rehinli alacaklıya bırakmışsa şirkete bu yön bildirilmiş olmalıdır. Bildirim yokken yapılan ödeme, kimin alacaklı sayılacağı tartışmasını doğurur. Dekont ve bildirim yazısı saklanır.

Hamiline yazılı pay ve senet

Hamiline yazılı pay senedinde zilyetlik de okunur. Senedi teslim etmeden kurulan rehin, üçüncü kişiye karşı zayıf kalabilir. Teslim, mülkiyetin geçtiği anlamına gelmez. Senet, teminat olarak alacaklıda veya kararlaştırılan üçüncü kişide durabilir. Kimde durduğu, teslim tutanağından anlaşılır.

Senedin şirket kasasında “emanet” diye durması, rehin kurulduğu anlamına kendiliğinden gelmez. Emanet ile rehin ayrı kayıtlardır. Hangi işlemin istendiği, sözleşmenin başlığından ve hükümlerinden okunur.

Oy, kâr ve genel kurul

Genel kurul çağrısı pay sahibine gider. Rehinli alacaklının toplantıya katılıp katılmayacağı sözleşmededir. Sözleşme susuyorsa rehin kaydı tek başına çağrı adresini değiştirmez. Oy kullanılmadan alınan bir karar, sonradan “rehinli haberdar değildi” diye kendiliğinden batmaz. İptal ayrıca ve süresi içinde konuşulur. Süre, bu yazıda dondurulmaz.

Kâr dağıtım kararı da pay sahibinin hakkıdır. Kârın rehne dahil olup olmadığı sözleşmede yazılır. Yazılmamışsa kâr, payın semeresi olarak tartışılır. Tutar, genel kurul kararındaki dağıtım cetvelinden okunur. Cetvel yokken “kârın tamamı alacaklıya geçti” denmez.

Devir ile rehin aynı imzada birleşirse

Devir, payın sahibini değiştirir. Rehin, sahibi bırakıp alacağı teminat altına alır. İki işlem aynı kâğıtta yer alabilir. O zaman her biri ayrı hükümle yazılır. “Temerrüt halinde pay alacaklıya geçer” cümlesi, rehin ile devri birbirine karıştırır. Böyle bir hüküm varsa, bunun rehin mi yoksa şarta bağlı devir mi olduğu metinden ayıklanır. Pay devri yazısı geçişin şartlarını anlatır. Burada o şartlar sıralanmaz.

Esas sözleşmenin devri sınırlayan hükümleri, rehne de yansıyabilir. Bağlı nama yazılı payda devir için şirket onayı aranıyorsa, rehinden sonra yapılacak paraya çevirme de aynı sınırla karşılaşabilir. Onayın gerekip gerekmediği esas sözleşmeden okunur. Bu yazı her anonim şirkette onay yoktur demez.

Pay rehninde neye bakılır

Payı Ankara’da kurulu bir anonim şirkete ait olan dosyada sicil, pay defteri ve sözleşme birlikte okunur. Şirketin merkezi başka ildeyse defter o merkezdedir. Çankaya’daki büro, defterin durduğu yeri değiştirmez. Ankara avukat, önce şirketin merkezini ve payın nama mı hamiline mi yazılı olduğunu tespit eder.

Rehin sözleşmesinde şu boşluklar aranır. Rehne konu pay belirli mi? Alacak belirli mi? Deftere işlenmesi için şirkete bildirim var mı? Oy ve kâr kimde bırakılmış? Senet varsa teslim tutanağı var mı? Bu sorulardan biri boşsa rehin “kuruldu” diye tek cümleyle geçilmez. Eksik kayıt, teminatın üçüncü kişiye karşı ileri sürülememesi riskini taşır.

Alacaklı bir banka veya tedarikçi ise teminatı kredinin veya mal bedelinin karşılığı olarak düşünür. Tutar, kredi sözleşmesi veya fatura ile rehin sözleşmesindeki üst sınır karşılaştırılarak okunur. Üst sınır yazılmamışsa hangi alacağın teminatta olduğu tartışması dosyaya girer.

Rehin kurulduktan sonra payın bölünmesi, sermaye artırımı veya birleşme, teminatın hangi yeni paya bağlanacağını ayrıca sorar. Sözleşme susuyorsa yeni payın kendiliğinden rehne girdiği söylenmez. Şirketten, işlem öncesi pay listesi ve işlem sonrası pay listesi istenir. İki liste yan yana konulmadan “rehin aynı payda duruyor” denmez. Alacaklı, liste farkını görürse sözleşmedeki teminatın yeni payı kapsayıp kapsamadığını yazar. Yazı yoksa eksik, dosyanın konusudur.

Sonuç

Pay rehni mülkiyeti geçirmez. Nama yazılı payda görünürlük, yazılı sözleşme ve pay defteri kaydındadır. Hamiline yazılı payda senedin zilyetliği de okunur. Devir ayrı bir işlemdir. Çerçeve ticaret hukuku sayfasındadır. Dayanak 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu metnidir.

Mevzuat

Sık sorulan sorular

Rehin kurunca pay devredilmiş olur mu?

Hayır. Rehin teminattır. Mülkiyet, sözleşmede devir yoksa pay sahibinde kalır. Devir ayrı bir işlemdir.

Nama yazılı payda rehin nerede görünür?

Yazılı sözleşme ve pay defteri kaydı rehni gösterir. Deftere işlenmeyen rehin, şirkete ve üçüncü kişiye karşı zayıf kalabilir.

Rehinli alacaklı oy kullanır mı?

Oy ve kâr, sözleşmede kimde bırakıldıysa oradan okunur. Rehin kaydı tek başına bu hakları alacaklıya taşımaz.

İlgili içerikler

Bu yazı bir çalışma alanına bağlıdır. Ayrıntı, kardeş rehberlerde durur; aynı cümleyi burada tekrar etmeyiz.

Çalışma Alanları · Ticaret Hukuku süreçleri

Kaynaklar

AK

Yazar

Av. Ayşenur Konar

Ankara Barosu avukatı, Konar Hukuk kurucusu. Bu metin genel bilgilendirmedir; somut dosya ayrıca incelenir. Yazar profili · Yayın ilkeleri

Danışma

Ticaret Hukuku konusunda dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. Somut olayın özelliklerine göre süreç değişebilir.

Ara