
İnceleme belirli bir olaya bakar
Konu, tek bir işlem veya dönemle sınırlanır. Denetçi o olayı inceler ve raporlar. Konu yazılmadan “şirketi denetleyin” demek, istemi belirsiz bırakır. Belirsiz istem, kurulda ve mahkemede zayıf kalır. Hangi sözleşme, hangi ödeme veya hangi dönem incelenecekse dilekçede gösterilir.
Bilgi alma yolu daha önce kullanılmış olmalıdır. Kullanılmamış bir merak, özel denetçi istemini kendiliğinden açmaz. Hangi belgenin istendiği genel kurul tutanağında veya önceki yazışmada görünür. Yazışma yoksa önce bilgi istemi yapılır. Bilgi verilmişse verilen belge, denetçi isteminin ekinde durur.
Kurul reddederse
Genel kurul istemi reddederse veya istemi gündeme almazsa, kanunun aradığı pay sahipleri mahkemeye gidebilir. Hangi pay oranının bu yolu açtığı, güncel metinden okunur. Bu yazı o oranı dondurmaz. Oran, esas sözleşme vaadiyle de değiştirilemez. Mahkeme, konunun belirli olup olmadığına ve bilgi alma yolunun kullanılıp kullanılmadığına bakar.
Mahkeme denetçi atarsa görev, kararda yazan olayla sınırlıdır. Denetçi, kararda olmayan bir yılı veya bir ortaklık ilişkisini kendiliğinden incelemez. Rapor, pay sahiplerine ve şirkete sunulur. Rapor, genel kurul kararını kendiliğinden iptal etmez. İptal ayrı bir davadır.
Eşik bu atamayı doğurmaz
Bağımsız denetim, ilan edilen eşikle aranır. Eşik nereden okunur yazısındadır. Eşik tutmayan şirkette de özel denetçi istenebilir. Eşik tutan şirketteki bağımsız denetçi, özel denetçinin yerine geçmez. İki rapor aynı dosyada birleştirilmez.
Eşik yazısı tutarı anlatır. Bu yazı o tutarı taşımaz. Özel denetçi ücreti de burada yoktur. Ücret, atama kararında veya tarafların anlaşmasında okunur.
İstem nasıl kurulur
Şirketin merkezi Ankara'daysa genel kurul ve sicil kayıtları Ankara'da görünebilir. Merkez başka ildeyse kurul o merkezdedir. Büronun Çankaya'da olması, genel kurul yerini değiştirmez. Ankara avukat, önce bilgi alma yazışmasını, red tutanağını ve incelenmek istenen işlemin belgesini ister.
İstem üç parçaya ayrılır. Olay belirli mi? Bilgi alma daha önce kullanılmış mı? Kurul bu istemi reddetmiş mi? Üçü tamamsa mahkeme yolu, pay oranı uydurulmadan, güncel metindeki şartla okunur. Oran dosyada yoksa metin okunur. Metin okunmadan “yeterli payımız var” denmez.
Pay sahibi, istemini genel kurul çağrısından önce yazılı yapmışsa bu yazı da dosyada durur. Yazıda olay, dönem ve istenen belgeler sayılır. Sayılmayan bir yıl, sonradan denetime kendiliğinden eklenmez. Eklenmek isteniyorsa yeni bir istem gerekir. Yeni istem, önceki red tutanağının yerine geçmez.
Denetçi raporu geldikten sonra pay sahipleri, rapordaki tespite göre genel kurulda veya mahkemede ayrı bir hak kullanabilir. Rapor, o hakkın dilekçesi değildir. Hangi tespite dayanılacağı rapordaki sayfa ve belge numarasıyla gösterilir. Numara yoksa raporun ilgili bölümü işaretlenir. İşaretsiz rapor, her iddiayı ispatlamış sayılmaz.
Mahkeme denetçi seçerken pay sahibinin önerdiği kişiyi almak zorunda değildir. Öneri, gerekçeyle yapılır. Gerekçede denetçinin olayı incelemeye elverişli olduğu yazılır. Şirket, aynı olay için daha önce rapor alınmışsa o raporu sunar. Eski rapor, yeni istemi kendiliğinden düşürmez. Düşürmesi için raporun aynı işlemi kapsadığı gösterilir. Kapsam farklıysa iki rapor yan yana okunur.
Sonuç
Özel denetçi belirli bir olayı inceler. Bağımsız denetim eşiği bu atamayı kurmaz. Pay oranı bu yazıda yazılmaz. Çerçeve ticaret hukuku sayfasındadır. Dayanak 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu metnidir.