
Acente sürekli aracılıktır
Acente, bölge veya iş kolunda müvekkilinin işini sürekli takip eder. Tek bir komisyon faturası, başlı başına acentelik kurmaz. Sözleşmede süre, yer ve yetki varsa o hükümler okunur. Yetki, hangi sözleşmeleri akdedeceğini ve hangi bölgede çalışacağını gösterir. Bölge yazılmamışsa uyuşmazlık, fiilen yürütülen işten kurulur.
Acente, müvekkili adına tahsilat yapacaksa bu yetki ayrıca görünür. Yetkisiz tahsilat, acente sıfatını kendiliğinden genişletmez. Tahsil edilen bedelin kime ait olduğu sözleşme ve dekonttan okunur. Dekont müvekkil adına değilse hesap sorulur.
Sözleşme bittiğinde
Sözleşme sona erince acentenin kanundan doğan istemleri, acente hükümlerinden okunur. Denkleştirme veya benzeri bir istem her dosyada kendiliğinden doğmaz. Doğması için ilişkinin niteliği, süresi ve müvekkilin elde ettiği menfaat tartışılır. Bu yazı bir gün sayısı veya bir yüzde koymaz. Şart, sözleşme ve güncel metindedir.
Fesih bildirimi yazılı olur. Sözlü “bıraktık” cümlesi, bitiş tarihini belirsiz bırakır. Tarih, ihtar veya fesih yazısının tebliğindedir. Tebliğ şerhi saklanır.
Franchise ayrı sözleşmedir
Franchise alan, sisteme ve işaretlere göre kendi işletmesini yürütür. Acente ise müvekkilin sözleşmesine aracılık eder. Tabeladaki benzerlik, iki sözleşmeyi birleştirmez. Franchise uyuşmazlığı ayrı yazıdadır. Franchise yazısı, acente isteminin şartını kurmaz.
Sözleşmenin başlığı acente dese de içerik sistem ve marka kullanımıysa nitelendirme içeriğe bakar. Tersi de doğrudur. Başlık, tek başına hak doğurmaz. Hükümler okunur.
Sözleşme nasıl ayrılır
İlişki Ankara'daki bir bölge için kurulmuş olabilir. Müvekkilin merkezi başka ildeyse sözleşme o merkeze göre de okunur. Büronun Çankaya'da olması, yetki bölgesini değiştirmez. Ankara avukat, önce sözleşmeyi, fesih yazısını ve komisyon ekstrelerini ister.
Üç soru sorulur. İlişki sürekli mi, yoksa tek iş mi? Tahsilat yetkisi var mı? Tabeladaki sistem franchise mı, aracılık mı? Cevaplar sözleşmenin maddelerinden gelir. Madde yoksa fiili uygulama, yazışma ve fatura ile gösterilir. Ücret oranı uydurulmaz. Oran, sözleşmede yazıyorsa oradan okunur.
Komisyon ekstreleri dönem dönem kesiliyorsa her dönemin hesabı ayrı saklanır. Müvekkil bir döneme itiraz ettiyse itiraz yazısı o dönemin faturasına bağlanır. Bağlanmayan itiraz, bütün sözleşmeyi kendiliğinden düşürmez. Düşen yalnızca tartışmalı kalemdir. Diğer dönemlerin komisyonu, sözleşme yürürken muaccel olabilir.
Acentenin müşteriye verdiği belge, müvekkili bağlamıyorsa bu sınır sözleşmede yazılır. Yazılmamışsa fiili uygulama, antetli kağıt ve yetki belgesinden okunur. Müşteri, acenteyi müvekkil sanmışsa bu yanılgı ayrıca gösterilir. Gösterilmeden iki sözleşme birleştirilmez.
Müvekkil, acenteye bıraktığı numuneleri sözleşme bitince geri isteyebilir. Numune listesi, teslim tutanağında duruyorsa iade bu listeyle yapılır. Liste yoksa fiilen teslim edilenler yazışmadan çıkarılır. İade edilmeyen numune, franchise bedeli gibi ayrıca ücretlendirilmez. Ücret, ancak sözleşmede yazıyorsa istenir. Yazmıyorsa bedel uydurulmaz.
Sözleşme sürekli değilse tek bir iş için verilen yetki, acentelik sayılmaz. Yetkinin sınırı, yazılı görev maddesinden okunur. Madde yoksa fatura ve yazışma esas alınır. Tek fatura, meslek edinilmiş aracılık anlamına gelmez. Meslek, süreklilik ve bölge kaydından anlaşılır.
Sonuç
Acente, sürekli aracılık veya sözleşme yapma işidir. Franchise ayrı sözleşmedir. Bedel ve süre bu yazıda dondurulmaz. Çerçeve ticaret hukuku sayfasındadır. Dayanak 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu metnidir.