Bordro satırı yazıdan ayrılır
Bordrodaki kesinti kalemi, çalışanın eline geçen ücreti azaltan satırdır. Kalemde dönem, çalışan kimliği ve kesintinin adı aranır. Haciz yazısı ise icra dairesinin işverene gönderdiği emirdir. Borçlunun kimliği, esas numarası ve paranın hangi dosyaya gideceği yazıda aranır. Bordro tutarı bu satırlarla aynı cümlede durmuyorsa hesap bitmiş sayılmaz. İşveren, borcun doğup doğmadığına bordro farkından karar vermez. Yazıdaki ad ile bordrodaki ad örtüşmüyorsa tutar, doğru kişiye çekilmiş sayılmaz.
Aynı adlı iki çalışan varsa kimlik eşleşmeden kalem işlenmez. Kimlik, yazıdaki borçlu satırı ile bordrodaki sicil veya benzeri ayırt edici kayıttan okunur. Yanlış kişiye işlenen kalem, doğru dosyanın bakiyesini kapatmaz. Doğru kişiden hiç kesilmemiş ücret, yanlış kişinin satırıyla kapanmış da sayılmaz. Düzeltme, yanlış satırı sessizce yok etmek değildir. Hangi kimliğe ve hangi esasa kesildiği, bordro ile dekontta görünür. Görünmeyen kalem, düzeltilmiş hesap değildir.
Ücretin brüt satırı ile ele geçen satırı da aynı kalem değildir. İşveren, brüt tutarı yazının istediği miktar sanıp ele geçen ücretin tamamını kesintiye ayırmaz. Sınır, yazının kendi metni ve bordronun ücret satırından okunur. Sınırın sayısı bu metne yazılmaz. Yazı, ücret dışı bir kalemi de kes demiyorsa o kalem haciz satırına eklenmez. Eklenen kalem, yazıyla uyuşmayan ikinci bir hesaptır.
Fazla ve eksik tutar kesir üretmez
Yazı ücretin tamamını kesin dese bile işveren, kanunun çizdiği sınırı kendisi yükseltip yeni bir kesir ilan etmez. Sınırın sayısı burada yoktur. Fazla kesilen tutar, işverenin kasasında bekletilerek iade ettim denemez. Fazla para dosyaya gittiyse bunun geri alınması, dosya kaydı ve bordro yan yana okunarak konuşulur. Dosyaya gitmeyen fazla, çalışanın ücretinden düşülmüş bir satır olarak bordroda durur. O satır silinmeden fazla kapanmış sayılmaz. Eksik kesilen tutar da kalem hiç yazılmamış gibi kapanmaz. Eksik, sonraki bordroda yazıya göre tamamlanır. Tamamlama, önceki ayın yanlış rakamını yeni bir kesir diye ilan etmek değildir.
Alacak türü sınırı değiştirebilir. Nafaka yazısı ile adi alacak yazısının sırası, işverenin ezberlediği liste değil, elindeki yazıların kendi kaydıdır. Türün sayısı ve sırası oran yazısındadır. Bu metin, bordrodaki tek tutarın hangi yazıyla uyuşmadığını okur. İşveren, nafaka yazısını adi alacak yazısı gibi veya tersini kendi kısaltmasıyla kesmez. Hangi yazının önce geleceği, eldeki yazıların tür satırından okunur. Tür satırı yoksa işveren tür uydurmaz. Uydurulan tür, bordrodaki tutarı doğru kılmaz.
Bir ay fazla, sonraki ay eksik kesilmişse iki ay birbirini sessizce götürmez. Her dönemin bordrosu, o dönemin yazısı ve dekontuyla okunur. İşveren, fazla kestiği ayı sonraki ay hiç kesmeyerek dengelemez. Dengeleme, dosyaya giden paranın izini karıştırır. İz karışınca hangi ayın hangi esasa gittiği bordrodan çıkmaz. Çıkmayan iz, hesabın düzeldiği anlamına gelmez.
Satırı silmek onarım değildir
Yanlış tutarı düzeltmek, kesinti kalemini bordrodan tamamen kaldırmak değildir. Kalem silinirse çalışanın eline geçen ücret artar ve dosyaya giden paranın izi kaybolur. Kayıp iz, haciz kalkmış gibi görünür. İşveren, çalışanı kayırmak için kesintiyi gizlemez. Kalemin adını değiştirmek, satırı başka bir başlığın altına almak veya o ay bordroda hiç göstermemek de gizlemedir. Gizlenen tutar, dosyaya yatırılması gereken paranın tartışmasını açar. Tutar bu metinde rakam değildir. Onarım, kalemin yazıdaki esasa göre yeniden kurulduğunun bordroda ve dekontta görünmesidir.
Elden verilen fark da bordrodaki haciz kaleminin yerine geçmez. Elden ödeme, icra dosyasına işlenmiş bir tahsilat değilse haczi kapatmaz. Çalışan ödedim dese bile işveren, daireden kaldırma yazısı gelmeden kalemi yok saymaz. Ödemenin dosyaya geçip geçmediği, bordro düzeltmesinin sessiz kararı değildir. İşveren, çalışanın sözünü yazının geri alınması saymaz. Çalışanın elden getirdiği para, dekontta esas numarasıyla durmuyorsa kesinti satırının kapanış belgesi olmaz.
İşveren, yanlış kestiği ayın ücretini çalışana ayrıca ödeyip haciz kalemini bordrodan düşürmez. Ayrıca ödeme, dosyaya gitmesi gereken parayı dosyada göstermez. Gösterilmeyen para, haciz kalkmış gibi anlatılmaz. Muhasebe fişinde kesinti yok yazması da daire yazısının geri alındığı anlamına gelmez. Geri alma, dairenin kaldırma yazısıdır. O yazı gelmeden bordro, kesintisiz döneme çevrilmez.
Dekont hangi esasa gitti
Kesilen para, yazıda gösterilen icra veznesine veya hesaba gider. Açıklamada esas numarası yoksa para doğru dosyaya gitmiş sayılmaz. Başka dosyaya veya alacaklının kişisel hesabına giden aktarma, bu haczi düşürmez. Yanlış hesaba giden tutar, bordroda doğru kesilmiş gibi bırakılmaz. Düzeltmenin ilk satırı, dekontun hangi esasa bağlandığıdır. Dekonttaki ad, yazıdaki borçlu ile aynı olmalıdır. Ad farklıysa para gitmiş olsa bile bu çalışanın haczi kapanmış sayılmaz.
Kısmi kesinti, borcun bittiği anlamına gelmez. Dosya kapanış yazısı gelmeden kesinti kendiliğinden durmaz. İşveren, bir ay yanlış kesti diye sonraki ayları da aynı yanlış tutara kilitlemez. Sonraki bordro, yazı ve önceki dekont yan yana okunur. Önceki dekont yanlış esasa gittiyse sonraki ay, o yanlış esas kopyalanarak sürdürülmez. Yeni dekont, yazıdaki esası taşır. Yazının kaybolması, kesintiyi durdurma gerekçesi değildir. Kayıp kâğıdın sonucu bu metnin konusu değildir. Burada okunan, eldeki yazı ile bordronun uyuşmamasıdır.
Birden fazla işyeri veya bordro dönemi varsa her dönem kendi dekontunu taşır. Toplu bir aktarma, hangi ayın hangi çalışana ait olduğunu göstermiyorsa o aktarma bu haczi kapatmış sayılmaz. İşveren, toplu dekontun içinden bu dosyayı ayıran açıklamayı yazar. Açıklama yoksa bordrodaki kalem, dosyaya ulaşmış kabul edilmez. Ulaşma, dekontun esas satırı ile dairenin tahsilat kaydının örtüşmesinden okunur. Örtüşme yoksa işveren, bordroda kestim diye dosyayı kapanmış ilan etmez.
İkinci yazı birinci kalemi katlamaz
Aynı çalışana iki haciz yazısı gelmişse her yazı kendi esasını taşır. İkinci yazı, birinci kalemi kendiliğinden katlamaz. İşveren, iki tutarı toplayıp tek satırda yeni bir kesir üretmez. Her kalem, ait olduğu yazının kimliği ve esasıyla bordroda ayrı durur. Ayrı durmuyorsa hangi dosyaya ne gittiği dekonttan da çıkmaz. Çıkmayan ayrım, iki haczin de doğru kesildiği anlamına gelmez.
Bir yazı kalkmış, diğeri duruyorsa kalkan yazının kalemi, duran yazının tutarına eklenmez. Kaldırma, yalnızca kaldırma yazısı gelen esas için okunur. Diğer esas, kendi yazısı durduğu sürece bordroda kalır. İşveren, bir yazının hatalı tutarını öteki yazının payı sayarak kapatmaz. Kapatma, her esasın kendi dekontunda görünür. Bordro, yazı ve dekont bir aradaysa üç kayıt iletişim yoluyla yan yana okunabilir. Okuma, kesinti oranını yeniden yazmaz ve kalemi bordrodan silmez.
Sonuç
Yanlış maaş kesintisinde okunan kayıtlar bordro kalemi, haciz yazısı ve dekonttaki esas numarasıdır. Uyuşmazlık yeni bir oran yazdırmaz. Kesinti, satır silinerek veya elden tamamlanarak düzeltilmez. Çerçeve icra ve iflas hukuku sayfasındadır. Dayanak 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu ücretin haczine ilişkin hükümlerdir.