Evrakın mahkemeye verildiği tarih
İade kararının üstünde mahkemenin adı durur. Adın altında soruşturma numarası ve varsa esas numarası ayrı hanelerdedir. İki hane birbirinin yerine okunmaz. Pencerenin başladığı gün, iddianame ve soruşturma evrakının mahkemeye verildiği tarihtir. Bu tarih, kararın içinde veya evrakın üzerine işlenmiş kayıtta aranır. Kayıt yoksa pencere bu sayfadan kurulmaz.
On beş gün, iddianameyi alan kişinin cevap süresi diye işlemez. Gün, evrakın mahkemeye verildiği tarihten sayılır. Tebliğ zarfının çıkış tarihi, mahkemeye veriliş tarihi değilse pencere zarftan başlatılmaz. Zarf, kararın size ulaştığı günü gösterebilir. Ulaşma günü, veriliş gününün yerine geçmez. İki tarih kâğıtta ayrı duruyorsa ikisi de kendi satırında kalır.
Mahkeme bu pencerede soruşturma evrakını inceler. İncelemenin ürünü, iade kararı veya iadenin verilmemesidir. İnceleme yapılmışsa bunun izi, mahkemenin kararında durur. Karar yoksa inceleme yapılmış sayılmaz. Sözlü “mahkemeye gitti” haberi, veriliş tarihini kurmaz.
Ankara’da verilen iade kararında da merci, kâğıdın başlığındaki savcılık veya mahkemedir. Başlıkta başka il yazıyorsa işlem o başlığa göredir. Savcılığın adı ile mahkemenin adı aynı satırda durmayabilir. İade kararını veren, başlıktaki mahkemedir. İddianameyi düzenleyen, savcılıktır. İki kurum karıştırılmaz.
İade kararında yazılan eksik
Mahkeme, eksik veya hatalı bir nokta görürse o noktayı belirterek iade eder. Belirtilen nokta, kararın gerekçe bölümünde bir cümle veya bir başlık olarak durur. Okuyucu, iade edilen noktanın adını bu bölümde arar. Nokta yazılmamışsa okuyucu bir ad koymaz. “Eksik var” cümlesi, eksik olan şeyin adını taşımazsa ad tamamlanmaz.
Gerekçe birden fazla nokta sayıyorsa her nokta kendi cümlesidir. Birinci nokta, ikinci noktanın yerine okunmaz. Sayılmayan eksik, karara sonradan eklenmiş sayılmaz. Kararın sonuç cümlesi, iddianamenin iade edildiğini yazar. Sonuç cümlesi yoksa iade varsayılmaz. İmza, kararı veren hâkimin imzasıdır. İmza satırı boşsa imza eklenmez.
İade edilen nokta, soruşturma evrakındaki bir belgenin yokluğu, iddianamedeki bir satırın boşluğu veya evrakın mahkemeye eksik gönderilmesi olabilir. Hangi nokta olduğu, karardaki cümleden okunur. Cümle bir belge adı veriyorsa o ad aranır. Ad yoksa belge uydurulmaz. Evrakın nasıl biriktiği savcılık soruşturması yazısındadır. Çağrı savcılık çağrısı, ifade ifade vermeden önce, şikâyet şikâyet edildim başlıklarında durur. Bu dört konu, iadenin gerekçesi diye burada yeniden yazılmaz. Gerekçe, karardaki cümledir.
Kovuşturmanın başlamadığı an
İade kararı dosyayı kovuşturma sırasına almaz. Kişi bu kararla sanık olmaz. Karar, suç işlenmediği tespitini de kurmaz. Sanık yazısı, tebliğ edilen iddianamede aranır. O kâğıdın okunması iddianame tebliği yazısındadır. İade kararı, o okumanın yerine geçmez.
Savcılık, kararda yazılan eksik veya hatayı gidererek iddianameyi yeniden düzenleyebilir. Yeniden düzenleme için bu metin gün koymaz. İkinci metin, birinci iadenin beraat yerine geçtiğini göstermez. İkinci metnin üzerinde yeni bir tarih ve yeni bir düzenleme kaydı durur. Kayıt yoksa ikinci metin varsayılmaz. Birinci iade kararı, ikinci metin çıksa bile kendi tarihinde durur. İki kâğıt yan yana okunur. Biri diğerini silmiş sayılmaz.
İade, kişinin ifadeye hiç çağrılmadığı anlamına gelmez. Çağrı daha önce yapılmışsa çağrı kâğıdı yerinde durur. İade, o çağrıyı geri almış olmaz. İki işlemin tarihi ayrıdır. Tarihlerden biri yoksa diğeri onun yerine yazılmaz.
Nitelendirmenin ayrı satırı
Mahkeme, yalnızca suçun adını farklı gördüğü için iddianameyi iade edemez. CMK m.174, hukuki nitelendirmeyi tek başına iade sebebi saymaz. Fiilin anlatımı ile fiile verilen ad ayrı satırlardır. Ad tartışması, iade kararının tek gerekçesi diye yazılamaz. Kararın gerekçesinde yalnız suçun adının değişmesi yazıyorsa bu cümle, iade sebebi olarak tek başına durmaz. Okuyucu, bu cümleyi başka bir eksikle birleştirmez. Başka eksik yazmıyorsa yazmıyor diye okunur.
Eksik veya hata nitelendirmeden başka bir noktaysa o nokta kararda görünür. Görünmeyen noktaya okuyucu ad koymaz. Suçun adını yanlış bulmak, kişinin kendi dilekçesiyle iade kararı üretir bir yol değildir. İade, mahkemenin inceleme penceresinde verdiği karardır. Kişinin itiraz dilekçesi, bu pencerenin yerine geçmez. Dilekçe elde varsa dilekçe kendi başlığıyla okunur. Başlık iade kararı değilse iade kararı sayılmaz.
Kabul edilmiş sayılma
Pencerede iade kararı verilmezse iddianame kabul edilmiş sayılır. Kabul, kovuşturmanın açıldığı andır. Kabul mahkûmiyet değildir. Kabul beraat da değildir. Elinde iade kararı bulunan kişi, kabul cümlesini kendi kararına yapıştırmaz. Kabulün izi, iade kararının yokluğunda ve dosyadaki kabul kaydında aranır. Kayıt yoksa kabul varsayılmaz. İade kararı varsa kabul cümlesi bu karara eklenmez.
Kabul edilmiş sayılan iddianame, tebliğ parçasıyla birlikte okunur. Tebliğ parçası bu iade kararının konusu değildir. Parça, iddianamenin size ulaştığı kayıttır. İade kararı size tebliğ edilmişse o tebliğin şerhi, iade kararının üzerindedir. Şerhteki tarih, iade kararının size ulaştığı gündür. Bu tarihten yeni bir süre türetilmez. On beş gün, evrakın mahkemeye verildiği tarihe bağlıdır. Şerh, o tarihi değiştirmez.
Yeniden düzenlenen iddianame kabul edilirse okunan, yeni metindir. Eski iade kararındaki eksik, yeni metinde giderilmiş mi, yeni metnin ilgili satırından bakılır. Satır hâlâ boşsa boşluk kapanmış sayılmaz. Giderildiği yazmıyorsa giderilmiş varsayılmaz.
İade kararının tebliğ şerhi
İade kararı size ayrıca bildirilmişse bildirimin şerhi, kararın arkası veya ayrı bir mazbatadır. Şerhte tebliğ tarihi, tebliğ edilen kişinin adı ve imza aranır. Tarih, kararın size ulaştığı gündür. Bu tarihten yeni bir inceleme penceresi türetilmez. On beş gün, evrakın mahkemeye verildiği tarihe bağlıdır. Şerh, o tarihi değiştirmez. İmza yoksa gerekçe satırı okunur. Gerekçe de yoksa tebliğ yapılmış varsayılmaz. Mazbata elde değilse “iade edilmiş” haberi, tebliği kurmaz.
Şerhte birden fazla kişinin adı duruyorsa her ad kendi satırıdır. Size ait satır yoksa sizin tebliğiniz yapılmış sayılmaz. Vekile yapılan tebliğ, vekâlet veya görevlendirme yazısında o kişinin adı duruyorsa o yazıyla birlikte okunur. Yetki yazısı yoksa vekil tebliği, sizin tebliğiniz diye tamamlanmaz. Posta kaydı ile şerh farklı tarih gösteriyorsa iki tarih ayrı durur. Biri diğerinin yerine yazılmaz.
Kararın son sayfasındaki hâkim imzası ile tebliğ şerhindeki imza ayrıdır. Biri kararın verildiğini, diğeri kararın ulaştığını gösterir. Biri yoksa diğeri onu doldurmaz. Her iki imza da boşsa boşluk, sözlü anlatımla kapanmaz.
Şerhin bulunduğu sayfa, kararın son sayfası olmayabilir. Mazbata ayrı bir yapraksa yaprağın üzerinde karar numarası aranır. Numara, iade kararındaki numarayla aynı değilse başka bir tebliğ karışmış olabilir. Aynı değilse iki kâğıt ayrı tutulur. Aynıysa şerh, bu iade kararının bildirimidir. Şerhte tebliğ edilemediği yazıyorsa neden satırı okunur. Neden, adresin kapalı olması veya kişinin o adreste bulunmaması şeklinde durabilir. Neden yoksa tebliğ edilmemişliğin gerekçesi eklenmez. İkinci bir tebliğ denemesi varsa onun tarihi de aynı mazbatada veya yeni bir şerhte durur. Yeni şerh yoksa ikinci deneme varsayılmaz.
Sonuç
İade, kovuşturmayı başlatmayan bir inceleme kararıdır. Beraat hükmü değildir. On beş gün, evrakın mahkemeye verildiği tarihten işleyen mahkeme penceresidir. Nitelendirme tek başına iade sebebi değildir. İade edilen nokta kararda yazılıysa o nokta okunur. İade kararının tam metni duruyorsa değerlendirme iletişim ile o metin üzerinden yapılır. Mahkeme incelemesinin genel yeri ceza hukuku sayfasıdır. İnceleme penceresi 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.174 içindedir.