Şiddet anında önce güvenliğinizi sağlayın
Eşinizin şiddeti devam ediyorsa veya saldırının tekrarlanacağına ilişkin yakın tehlike varsa güvenli bir yere geçin ve 112 Acil Çağrı Merkezinden yardım isteyin. Uygun koşullarda KADES uygulaması, polis veya jandarma birimi de acil destek için kullanılabilir. Yaralanma varsa sağlık ekibi talep edin. Şiddet uygulayan kişiyle yalnız kalıp onu ikna etmeye çalışmak, belge toplamak için eve dönmek ya da ayrılacağınızı önceden açıklamak zorunda değilsiniz.
Evden hızlı ayrılmanız gerekirse kimlik, ilaç, telefon, banka kartı ve çocukların zorunlu belgeleri erişilebiliyorsa alınabilir; fakat bunlar için güvenliğinizi riske atmayın. Güvendiğiniz bir kişiye durumunuzu ve güvenli bir iletişim yöntemini bildirin. Telefonunuzun izlendiğinden şüpheleniyorsanız güvenilir başka bir cihaz kullanın, ortak hesap ve konum paylaşımını güvenli zamanda kontrol edin.
Bu metin acil müdahalenin yerine geçmez ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Yakın tehlikede öncelik delil değil can güvenliğidir.
Eş şiddeti hangi davranışları kapsar?
Aile içi şiddet yalnızca vurma veya yaralama değildir. Fiziksel, psikolojik, cinsel, ekonomik ve dijital davranışlar kişinin güvenliğini, özgürlüğünü ve onurunu ihlal edebilir. Davranışın adı ne olursa olsun sizde korku yaratması, hareket alanınızı kısıtlaması veya ekonomik bağımsızlığınızı sistemli biçimde ortadan kaldırması hukuki değerlendirmede önemlidir.
Şiddet örnekleri arasında şunlar bulunabilir:
- Vurma, itme, boğaz sıkma, eşya fırlatma veya hareketi fiziksel olarak engelleme
- Öldürme, yaralama, çocukları alma ya da özel görüntü yayma tehdidi
- Sürekli hakaret, aşağılama, izolasyon ve yakın çevreyle görüşmeyi yasaklama
- İstenmeyen cinsel davranışa zorlama
- Gelire el koyma, çalışma hakkını engelleme veya temel ihtiyaç için para vermeme
- Telefonu denetleme, parola isteme, konum takibi ve dijital hesaplara izinsiz giriş
- Ayrılık sonrasında ısrarlı takip, eve veya işe gelme ve üçüncü kişilerle baskı kurma
Her aile tartışması aynı hukuki nitelikte değildir; fakat “aile içinde olur” gerekçesiyle tehdit ve kontrol davranışları normalleştirilmemelidir. Tekrarlayan örüntü kadar tek seferde ağır tehlike yaratan olay da koruma ihtiyacı doğurabilir.
6284 sayılı Kanun kapsamında hangi tedbirler istenebilir?
6284 sayılı Kanun, şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kişilerin korunması için hızlı tedbir mekanizmaları düzenler. Tedbir başvurusu boşanma davası açılmış olmasına bağlı değildir. Evliliği sürdürme kararı vermemiş olmanız da koruma istemenize engel olmaz.
Olayın koşullarına göre koruyucu tedbirler kapsamında güvenli barınma, geçici maddi yardım, danışmanlık, geçici koruma veya kimlik ve adres bilgilerinin gizliliği gibi önlemler değerlendirilebilir. Şiddet uygulayan hakkında ise ortak konuttan uzaklaştırma, korunan kişiye ve yakınlarına yaklaşmama, iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme, eşyaya zarar vermeme, silahı teslim etme ve çocukla kişisel ilişkinin sınırlandırılması gibi önleyici kararlar verilebilir.
Mahkeme veya yetkili makam, talebinizde kullandığınız başlıkla sınırlı kalmaksızın risk durumuna uygun tedbiri değerlendirebilir. Yine de yaşananları, tehlikenin neden güncel olduğunu ve çocukların durumunu açık anlatmak önemlidir. Kararda adresinizin gizlenmesini gerektiren bir risk varsa bu husus özellikle belirtilmelidir.
İlk koruma tedbirlerinde gecikmenin tehlike yaratmaması esastır. Koruma istemek için mutlaka tanık, darp raporu veya ceza davası sonucu bulunması beklenmez. Delil bulunmaması başvuruya engel sayılmamalıdır; mevcut kayıtlar ise tedbirin devamı ve sonraki yargılamalar bakımından yarar sağlar.
Koruma talebi adım adım nasıl yapılır?
Başvuru kanallarından hangisinin seçileceği aciliyete ve bulunduğunuz yere göre değişebilir. Genel yol haritası şöyledir:
- Acil tehlikeyi bildirin. 112, polis veya jandarmaya saldırının sürdüğünü, silah bulunup bulunmadığını ve çocukların durumunu açıkça söyleyin.
- Güvenli yere geçin. Yakınınızın evi güvenli değilse barınma ve gizlilik ihtiyacınızı kolluk ya da ŞÖNİM görevlisine bildirin.
- Sağlık değerlendirmesi isteyin. Yaralanma, boğulma girişimi, cinsel şiddet veya yoğun kaygı varsa sağlık kuruluşuna başvurun; olayın nasıl gerçekleştiğini doğru anlatın.
- 6284 kapsamındaki ihtiyaçları belirtin. Uzaklaştırma, yaklaşmama, iletişim yasağı, konut tahsisi, geçici koruma ve çocuklara ilişkin tedbirleri somut riskle ilişkilendirin.
- Karar bilgilerini güvenli tutun. Dosya numarası ve karar örneğini telefon dışında güvenli bir yerde de saklayın.
- Kararı ilgili kurumlara bildirin. Okul, işyeri veya apartman güvenliği gibi sınırlı kişilerin bilmesi gerekiyorsa mahremiyeti koruyarak uygun bildirim yapın.
- Her ihlali gecikmeden kaydedin. Mesaj, arama, yaklaşma veya üçüncü kişi üzerinden temas hâlinde kolluğa haber verin.
- Sürenin bitmesini beklemeden riski yeniden değerlendirin. Tehlike sürüyorsa tedbirin uzatılması ya da kapsamının değiştirilmesi için başvurun.
Başvuru sırasında olayları eksiksiz fakat mümkün olduğunca kronolojik anlatmak yararlıdır. “Beni sürekli rahatsız ediyor” ifadesine son olayın tarihi, kullanılan tehdit ve önceki başvurular eklenebilir. Olayın travmatik olması nedeniyle ayrıntıları hatırlamakta zorlanmanız mümkündür; bu durum başvuru yapmanıza engel değildir.
Deliller güvenli biçimde nasıl korunur?
Koruma kararı almak için delil sunma zorunluluğu aranmaması, kayıtların önemsiz olduğu anlamına gelmez. Ceza soruşturması, boşanma, velayet, tazminat ve tedbirin devamı gibi süreçlerde mevcut deliller olayın anlaşılmasına yardımcı olabilir. Ancak yeni delil oluşturmak için şiddet uygulayanla yüzleşmek veya gizli kayıt uğruna tehlikeli ortamda kalmak doğru değildir.
Güvenli biçimde korunabilecek kayıtlar şunlardır:
- Sağlık muayenesi ve adli raporlar
- Kolluk tutanağı, çağrı ve başvuru numaraları
- Tehdit veya hakaret içeren mesaj ve e-postaların tam dizisi
- Yaralanma ya da zarar gören eşyanın tarihli fotoğrafları
- Olayı doğrudan gören kişilerin iletişim bilgileri
- Önceki koruma kararları ve ihlal tutanakları
- Banka hareketleri veya ekonomik şiddeti gösteren erişilebilir belgeler
Dijital kayıtların sadece ekran görüntüsünü değil mümkünse özgün kaynağını ve tarih bilgisini koruyun. Ortak telefonda tutulan belgeler silinebilir; güvenli bulut hesabı veya güvendiğiniz kişiye gönderim düşünülebilir. Şiddet uygulayanın hesabına izinsiz girmek, takip cihazı yerleştirmek ya da özel alanına müdahale etmek ayrı hukuki sorun doğurabilir.
Sağlık raporu ve ceza şikâyeti
Yaralanma varsa en kısa sürede sağlık kuruluşuna başvurmak hem tedavi hem kayıt bakımından önemlidir. Özellikle boğaz sıkma gibi dışarıdan az iz bırakabilen davranışlar ciddi sağlık riski taşıyabilir; belirtileri sağlık personeline açık anlatın. Raporun bir örneğini veya başvuru bilgisini güvenli yerde saklayın.
Şiddet oluşturan davranış aynı zamanda yaralama, tehdit, hakaret, cinsel saldırı, eziyet, ısrarlı takip veya başka bir suç kapsamında değerlendirilebilir. Polis, jandarma ya da Cumhuriyet başsavcılığına başvuru yapılabilir. Fiilin şikâyete bağlı olup olmadığı ve süreleri suç türüne göre değişir. Koruma tedbiri ile ceza soruşturması birbirinden ayrıdır: Ceza dosyası henüz sonuçlanmamış olsa da koruma tedbiri istenebilir.
Başvurudaki anlatım gerçeğe uygun olmalı; baskıyla geri alma veya ifade değiştirme girişimi varsa bu da yetkili makama bildirilmelidir. Şikâyetten vazgeçmenin her suçta dosyayı sona erdirmediği, ayrıca tedbir kararını kendiliğinden kaldırmadığı bilinmelidir.
Şiddet, boşanma ve geçici aile düzeni
Şiddete uğrayan kişinin hemen boşanma kararı vermesi zorunlu değildir. Koruma tedbiri, evlilik hakkında düşünmek için güvenli alan sağlayabilir. Boşanma düşünülüyorsa şiddet olayları kusur, maddi-manevi tazminat, velayet, kişisel ilişki ve konut kullanımı bakımından değerlendirilebilir. Yargılamanın yapısı için çekişmeli boşanma süreci rehberi incelenebilir.
Ortak konuttan güvenlik nedeniyle ayrılmak, otomatik olarak haksız terk anlamına gelmez. Aile konutunun tapusu şiddet uygulayanın üzerinde olsa bile uzaklaştırma ve konutun korunan kişiye tahsisi gündeme gelebilir. Taşınmaz üzerindeki uzun vadeli koruma araçları bakımından aile konutu şerhi konusu ayrıca değerlendirilebilir.
Boşanma davası açılırken şu geçici talepler önem taşıyabilir:
- Çocukların geçici bakım ve velayet düzeni
- Çocukla kişisel ilişkinin güvenli veya uzman gözetimli kurulması
- Tedbir nafakası ve zorunlu giderler
- Ortak konutun kullanımının düzenlenmesi
- Malvarlığının kötü niyetli devrine karşı uygun önlemler
- Adres ve iletişim bilgilerinin gizliliğinin korunması
Tedbir kararları kesin boşanma hükmünün aynısı olmak zorunda değildir. Yargılama sırasında yeni risk veya ihtiyaç ortaya çıkarsa güncelleme istenebilir.
Çocuklar şiddetten nasıl korunur?
Çocuğa doğrudan vurulmamış olması, şiddetten etkilenmediği anlamına gelmez. Şiddeti görmek, duymak veya sonrasındaki korku ortamında yaşamak çocuğun güvenlik duygusunu ve gelişimini etkileyebilir. Başvuruda çocuğun nerede olduğu, olaya tanık olup olmadığı, okul ve sağlık ihtiyaçları ile şiddet uygulayanla güvenli temas ihtimali açıklanmalıdır.
Mahkeme kişisel ilişkiyi çocuğun yararına göre uzman gözetiminde kurabilir, sınırlandırabilir veya ağır riskte farklı tedbirler değerlendirebilir. Velayet değerlendirmesinde çocuğun güvenli bakım ortamı temel önemdedir. Genel ölçütler için velayet nasıl belirlenir? yazısına bakılabilir.
Çocuğu delil üretmek amacıyla konuşturmak, tekrar tekrar olay anlattırmak veya diğer ebeveyn aleyhine beyan vermeye zorlamak ikincil travmaya yol açabilir. İfade ve psikososyal değerlendirme uygun uzmanlar tarafından, yaşına uygun yöntemle yürütülmelidir.
Güvenlik planı ve dijital korunma
Hukuki karar kadar günlük güvenlik planı da önemlidir. Şiddet uygulayan kişinin ayrılık anında riskinin artabileceği biliniyorsa plan gizli ve uygulanabilir tutulmalıdır. Güvenilir kişiyle bir parola belirlemek, acil çanta hazırlamak, çocukların okuldan kim tarafından alınabileceğini güvenli biçimde bildirmek ve önemli numaraları ezberlemek yararlı olabilir.
Dijital güvenlik için ortak e-posta, bulut ve telefon hesapları incelenmeli; parolalar güvenli cihazdan değiştirilmelidir. İki aşamalı doğrulamada ortak telefon numarası kullanılmamasına dikkat edilebilir. Araç ve çantalarda bilinmeyen takip cihazı şüphesi varsa kendi başınıza yüzleşmek yerine kolluktan destek istenmelidir.
Sosyal medyada konum, sığınma adresi veya çocukların okul bilgisi paylaşılmamalıdır. Yakın çevrenin iyi niyetli etiketleri de konumu açığa çıkarabilir. Gizlilik kararı varsa resmî ve özel kurumlarda uygulanıp uygulanmadığı takip edilmelidir.
Ankara ve Çankaya’da destek ağı
Ankara’da acil durum için 112, polis veya jandarma; adli başvuru için Cumhuriyet başsavcılığı ve aile mahkemesi; sosyal destek ve yönlendirme için Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi kullanılabilir. Çankaya’da bulunmak, ikamet kaydınız başka yerde olsa dahi acil kolluk yardımına başvurmanızı engellemez. Güvenli barınma ihtiyacı başvuru anında açıkça belirtilmelidir.
Ankara Barosunun adli yardım ve ilgili hak merkezleri, güncel koşulları çerçevesinde hukuki destek başvurusu hakkında bilgi verebilir. Kurumların adres, telefon ve çalışma düzeni değişebileceğinden resmî kaynaklar kullanılmalıdır. Aile hukuku kapsamındaki diğer dava ve tedbir bağlantıları için aile hukuku çalışma alanı incelenebilir.
Güvenli kapanış
Eş şiddeti karşısında sizin göreviniz şiddeti tek başınıza durdurmak veya ispat uğruna tehlikede kalmak değildir. Acil yardım isteyin, güvenli yere geçin, ihtiyaçlarınıza uygun koruma tedbirlerini bildirin ve karar ihlallerini gecikmeden resmî kayda alın. Boşanma, velayet ve mali talepler güvenlik sağlandıktan sonra planlanabilir.
Her risk düzeyi farklıdır. Bu rehber bireysel güvenlik planı ya da hukuki görüş yerine geçmez; koruma kararı ve aile dosyasının koşullarınız üzerinden değerlendirilmesi için ilgili kurum ve hukuki destek yollarına başvurulabilir.